Alfabet Antyfaceta - Wstęp A B C D E F G H I J K L Ł M N O P Q R S T U W X Y Z

E

ekstragenderyzm – [wym.: ekstradżenderyzm] pojęcie wprowadzone przez NARP na określenie postawy życiowej i ideologii polegającej w rozumieniu wąskim na nierespektowaniu w swoim postępowaniu i wyglądzie nakazów i restrykcji związanych ze → społecznym stereotypem roli płciowej, a w rozumieniu szerokim, na rezygnacji z budowania swojej tożsamości przez jednostkę w oparciu o role płciowe sterotypowo nadbudowane przez społeczeństwo na zjawisku → płci, co w znacznym stopniu zachodzi w stosunku do płci żeńskiej w związku z daleko idącą liberalizacją → społecznego stereotypu żeńskiej roli płciowej. NARP wychodzi z założenia, że w sytuacji, gdy żeńska rola płciowa pozwala na przejmowanie dowolnych składników męskiej roli płciowej przez osoby żeńskoorganowe, i praktyka życiowa pokazuje, że osoby te nie tylko czerpią z tego satysfakcję, lecz przede wszystkim pokazują zdolność do realizowania funkcji i zadań ongiś kojarzonych z mężczyznami, odtąd jakiekolwiek przejawy w zachowaniu się i wyglądzie przestają mieć związek z → tożsamością płciową osoby ludzkiej, zatem nawet próba definiowania siebie przez jednostkę za pomocą tak nieadekwatnych kryteriów jest skazana na niepowodzenie i prowadzi do zafałszowanych wniosków. Zob. także: → kontragenderyzm.

Emisja Pozornych Sygnałów Erotycznych na Oślep (ang. Indiscriminate Emission of False Erotic Signals – tłum. NARP)– pojęcie wprowadzone przez NARP na określenie taktyki postępowania samic/kobiet nasilonej w XX w. i kontynuowanej obecnie a polegającej na permanentnym noszeniu ekshibicjonistycznej odzieży i stosowaniu upiększających technik kosmetycznych we wszystkich sytuacjach społecznych, nawet tych nie związanych z poszukiwaniem partnera erotyczno-reprodukcyjnego i nawet w okresie życia, kiedy samica/kobieta takiego partnera już posiada. Funkcją EPSE (ang. IEFES) jest permanentna groźba wobec partnera erotyczno-reprodukcyjnego samicy/kobiety (podobając się maksymalnej liczbie samców-mężczyzn/konkurentów samica/kobieta może łatwo zastąpić obecnego partnera nowym, jeśli ten pierwszy okaże się nie spełniać pokładanych w nim oczekiwań) oraz możliwość wykorzystania przygodnych samców/mężczyzn dając im pozorną nadzieję sukcesu erotycznego, co uzyskuje się poprzez EPSE wraz z symulowanym zainteresowaniem erotycznym dla → jelenia.

epilacja – trwałe usuwanie owłosienia (np. zabiegi laserem) w celach opisanych pod hasłem → depilacja. Jako zabieg o trwałym efekcie, e. różni się w swych ideowych implikacjach od depilacji tym, że uwalnia osobę poddającą się jej od regularnej troski o ten aspekt estetyki ciała, lecz jednocześnie podkreśla siłę determinacji, by żyć w tak określonym stylu zawsze. E. jest z reguły droższa niż → depilacja i dokonuje się jej w wyspecjalizowanych placówkach, co wymaga większej asertywności ze strony męskich pacjentów w społeczeństwach o sztywnych konserwatywnych zapatrywaniach na role płciowe i tożsamość płciową.

esencjalizm – pogląd obecny w różnych dziedzinach wiedzy i analizy rzeczywistości poczynając od filozofii, poprzez anachroniczne koncepcje biologiczne, a kończąc na etyce i naukach społecznych, a zakładający m. in., że pod powierzchnią obserwowalnych zjawisk ukrywa się właściwa, esencjonalna rzeczywistość (co często wydaje się słuszne: wiele rzeczy jest innymi niż się wydają), a także, że każdy byt może zostać zdefiniowany za pomocą skończonego zbioru cech (stanowiących jego „esencję”), które musi on koniecznie posiadać, by należeć do grupy przedmiotów i zjawisk obejmowanych wspólną nazwą, przy czym obok cech niezbędnych obiekt lub zjawisko obejmowane daną nazwą mogą posiadać cechy spoza zbioru cech niezbędnych, które wszakże nie są wykluczające dla przynależności do tegoż zbioru (co także wydaje się słuszne a w każdym razie praktyczne). Jednakowoż przynajmniej w niektórych dziedzinach wiedzy i obszarach analizy rzeczywistości konsekwencją e. bywa przekonanie o historycznej niezmienności pakietu cech stanowiących o tożsamości obiektu lub zjawiska i jego nieredukowalności do składników prostszych, które wzięte z osobna nie są desygnatem nazwy obejmującej zbiór o wspólnej „esencji”. I tak np. w biologii e. prowadzi do ograniczeń poznawczych, bo wyklucza przyjęcie do wiadomości, że organy, z których składają się organizmy, ewoluowały stopniowo, i nie na każdym etapie swego historycznego rozwoju musiały posiadać obecny kształt wraz ze swymi obecnie spełnianymi funkcjami, a dla organizmów żyjących wcześniej i tak mogły być przydatne, choć działały inaczej i spełniały funkcje odmienne od spełnianych współcześnie lub zaledwie do nich podobne, albo w mniejszym natężeniu, cząstkowo, czy z mniejszą wydajnością. Przykładowo to, co u kręgowca jest okiem, nie musiało nim być u prostego jednokomórkowego organizmu, chociaż spełniało podstawową funkcję rozróżniania natężenia światła i nadawania sygnału do organów motorycznych pozwalających do światła się ustawić albo za nim podążać, i dało początek powstaniu oczu u organizmów wyewoluowałych później. Jeśli zatem kurczowo będziemy trzymać się pojęcia „oka” o cechach zdefiniowanych wg budowy tego organu u współczesnych zwierząt, prześledzenie pojawiania się oka z organów nim niebędących zostanie zablokowane, bo każdorazowe pojawienie się nowych cech dystynktywnych oraz nowej funkcji uruchomionej przez małe zmiany w budowie organu będzie barierą poznawczą nie do przejścia. Podobnie e. zakłada istnienie „nierozbieralnego” pakietu cech gatunkowych organizmów, przykładowo „koniowatości”, przez co „osłowatość” jawi się jako odmienny zbiór cech „esencjonalnych”, ergo możliwość krzyżowania konia z osłem, która jak wiadomo prowadzi do narodzenia się bezpłodnego lecz zdolnego do życia muła, jest incydentem niewyjaśnialnym, skoro dwie odmienne „esencje” mogą mieć ze sobą tak wiele cech wspólnych, że potrafią wydać potomstwo, i to przy wszystkich różnicach czyniących to potomstwo bezpłodnym. E. znajduje też odbicie w arbitralności podziałów zjawisk przyrodniczych na ich przynależność do dziedzin naukowych, np. klasyfikacja zjawisk jako reakcje chemiczne, z założeniem, że modele ich przebiegu wytworzone w oparciu o metodologię chemiczną w zupełności wystarczą do ich pełnego opisu i zrozumienia, podczas gdy faktycznie ich podłoże wchodzi w kompetencje fizyki kwantowej, zaś metodologia chemiczna jest jedynie dogodnym modelem upraszczającym, poza który badacz i praktyk bywa jednak zmuszony wyjść. Tym samym „esencja” chemii nakłada się z „esencją” fizyki i właściwie powinno się mówić o „esencji” „fizyko-chemii”. W etyce e. prowadzi do ferowania jednoznacznych ocen etycznych czynów jako „dobrych” lub „złych”, bez względu na kontekst sytuacyjny, w którym mogą istnieć okoliczności łagodzące wobec sprawcy czynu albo wręcz całkowicie go usprawiedliwiające. NARP zauważa, że esencjonalistyczne oceny możliwe byłyby przy bardzo ścisłym definiowaniu wszelkich okoliczności każdego czynu wpływających na jego ocenę jako naganną lub chwalebną, w tym także przy zdefiniowaniu emocjonalnego związku podmiotu oceniającego ze sprawcą i osobami doznającymi efektów jego czynu, co widać chociażby w konfrontacji budowy współczesnego kodeksu karnego z prostymi i apodyktycznymi w tonie przykazaniami zawartymi w religijnym nauczaniu, które stanowią jedynie wyraz życzeniowej tęsknoty za stworzeniem prostych reguł porządkujących wszystko i w najlepszym przypadku także emocjonalnego poczucia sprawiedliwości opartego na regule wzajemności. Natomiast w innych naukach humanistycznych e. prowadzi do definiowania tożsamości osób i ich grup w podobnie nieredukowalny i historycznie niezmienny sposób jak w odniesieniu do pojęć z biologii. Tutaj NARP zwraca uwagę, że e. może prowadzić do koncepcji płciowej przynależności lub tożsamości oderwanej od kulturowych i historycznie zmiennych treści definiujących ich zawartość. W tym obszarze e. jest ewidentnym błędem, bo tworzy „nierozbieralne” pojęcia męskości i kobiecości z ambicją stosowania ich w odniesieniu do wszelkich kultur i epok, chociaż w wielu z nich i na różnych etapach historii, pojęcia te zawierają sprzeczne składniki. W ten sposób e. prowadzi do błędnego przekonania, że zawsze i wszędzie być kobietą lub mężczyzną znaczy to samo, a także, że jednostka ludzka musi godzić się z zastanymi regułami bycia kobietą lub mężczyzną, bo tylko taka tożsamość jest dopuszczalna, i to nie ze społecznego zrządzenia, ale na mocy domniemanych „obiektywnych”, „naturalnych” bądź „ontologicznie prawdziwych” przesłanek. Tym samym e. jest instrumentem opresyjnego wymuszania na ludziach odgrywania ról płciowych, chociaż podporządkowywanie się przypadkowym i arbitralnie dobranym normom jest w swej istocie groteskowe i zależy raczej od posiadania genów kodujących ogólną tendencję do posłuszeństwa, umysłowej bierności a obecnością genów tendencji do poszukiwania nowości i rzucania wyzwań autorytetom zewnętrznym. Co więcej, szczególnie w prymitywnych/nisko rozwiniętych kulturach może to przybierać tragiczne dla ludzkiej jednostki konsekwencje, jeśli w ramach tak określonej „swojej” tożsamości zostanie ona zmuszona do poddania się okaleczającym lub szkodliwym dla zdrowia albo wręcz ryzykownym dla życia rytuałom przejścia, bez których nie ma przyzwolenia na prowadzenie godziwego i spełnionego życia w swej wspólnocie etnicznej czy rodzinnej. Tworząc zaś ścisłe reguły przynależności płciowej, e. otwiera furtkę nieuprawnionemu kulturowemu wartościowaniu płci (jak np. → patriarchat) i prześladowaniu ludzkich jednostek naruszających esencjalistyczne reguły przynależnościowe. Stąd NARP i środowiska prowadzące badania nad płcią kulturową (gender studies) uważają za stosowne, by mówić o błędzie esencjalizmu.

Esterel Jacques – francuski projektant mody, który wprowadził w 1966 nowoczesną spódnicę do kolekcji mody męskiej. Odtąd podobne koncepcje wykorzystywali tacy znani twórcy mody jak: Donna Karan, Versace, Yohi Yamamoto, Kenzo, Burberry, Jean-Paul Gaultier i Dolce i Gabana.