Alfabet Antyfaceta - Wstęp A B C D E F G H I J K L Ł M N O P Q R S T U W X Y Z

zakrywanie (także: ukrywanie) – forma zachowania się podejmowana przez osoby reprezentujące odmienność w obszarze objętym społecznym tabu polegająca na udawaniu, że się tej odmienności nie posiada. Z. jest podejmowane na dwa sposoby: w postaci swoistej autocenzury, w ramach której jednostka sama stara się nie ujawniać swego kłopotliwego sekretu dopiero spodziewając się sankcji, z powodu lęku opartego na braku precedensu w tym zakresie, albo też gdy po podjęciu próby ujawnienia się ze swą odmiennością spotkała się z negatywnymi reakcjami społecznej większości i podlega stałej presji, aby swą odmienność ukrywać bądź na przyszłość woli uniknąć podobnych przykrości ze strony większości społecznej (ewentualnie po wydaleniu z pierwotnego środowiska/miejsca zamieszkania – w nowym miejscu). Wraz z emancypacją różnych uciskanych grup społeczeństwa, jaka zaszła w cywilizowanych krajach w ciągu XX i na pocz. XXI wieku, skłonność grup poddanych społecznej opresji do z. znacznie się zmniejszyła. Ma to związek z rozwojem Praw Ludzkich w demokratycznych krajach (szczególnie Unii Europejskiej) a także z indywidualną emancypacją jednostki ludzkiej: jej przekonaniem o własnej podmiotowości, wartości i godności, z czego wypływa brak zgody na spędzanie swego krótkiego i niepowtarzalnego życia pod butem obyczajowych nakazów lub zakazów niepozwalających na otwarte praktykowanie zachowań będących realizacją istotnego składnika własnej osobowości. Nakazem z. pierwotnie (w społeczeństwach obyczajowo rygorystycznych, autorytarnych lub ogólnie niskocywilizowanych) objęte były niemal wszystkie kategorie osób nietypowych, czyli homoseksualiści, tzw. transwestyci, inwalidzi i cierpiący na choroby psychiczne, zakaźne i zmieniające wygląd, imigranci pragnący praktykować swoją własną kulturę, myśliciele prezentujący światopogląd wykraczający poza doktrynę narzucaną przez religię panującą itp. Presja/przymus z. związane są z postawami nietolerancji i ciemnoty, niechęci do podejmowania uczciwej dyskusji z osobami odmiennymi z jakiegokolwiek powodu, gdyż podjęcie takiej dyskusji wymagałoby albo rzetelnego uzasadnienia nakazu z. dla tych osób, albo uchylenia tegoż, co w praktyce oznaczałoby przyznanie osobom reprezentującym daną odmienność prawa do publicznego istnienia i w konsekwencji otrzymania także innych praw. Praktyczna realizacja z. przybiera zasadniczo dwie formy: albo radykalne ukrywanie się przed innymi członkami społeczeństwa i życie w odosobnieniu (sekluzja < – spolszczenie NARP>), albo uczestnictwo w życiu społecznym wraz z nieustannym udawaniem osoby niereprezentującej danej odmienności lub nawet czynne uczestnictwo w działaniach społecznej większości skierowanych przeciwko mniejszości reprezentującej odmienność, czyli forma autoagresji.

zdrowie reprodukcyjne – na podst. dokumentu końcowego IV Światowej Konferencji w sprawie Kobiet, Pekin 1995, art. 94, jest to stan dobrego samopoczucia w aspekcie fizycznym, psychicznym i społecznym (a nie jedynie brak choroby lub niedomagań) we wszystkich sprawach związanych z układem rozrodczym oraz jego funkcjami i procesami. Z. r. oznacza zatem możliwość prowadzenia przez ludzi satysfakcjonującego i bezpiecznego życia seksualnego wraz ze zdolnością do reprodukcji przy zachowaniu swobody decydowania odnośnie samego posiadania dzieci oraz ich liczby i momentu podjęcia czynności rozrodczych. Z powyższym wiąże się prawo osób wszelkiej płci do: rzetelnej informacji oraz możliwości korzystania z bezpiecznych, skutecznych, przystępnych finansowo oraz akceptowanych metod planowania rodziny, dokonywania wyboru spośród tych metod, jak również spośród innych nie kolidujących z prawem metod regulacji płodności, odpowiednich usług służby zdrowia, zapewniających kobietom bezpieczną ciążę i poród, a parom – najlepszą szansę posiadania zdrowego potomstwa. Z powyższej definicji z. r. wynikają obowiązki państwa oraz opieki zdrowotnej na rzecz gwarantowania wolnej od ideologii edukacji seksualnej, umożliwiania dostępu do środków antykoncepcyjnych, do bezpiecznie wykonywanej aborcji w ramach określonych przez prawo danego kraju, a także do technik wspomaganej rozrodczości dla związków niezdolnych do osiągnięcia efektu reprodukcyjnego drogą naturalną. NARP zauważa, że wszystkie powyższe elementy z. r. oraz praktyka krajów dbających o ten aspekt dobrostanu swoich obywateli, zmierzają do uczynienia człowieka podmiotem, czyli panem swojego losu, a nie poddanym względem np. swojego klanu, religii lub innych form opresyjnej obyczajowości. Świadczy o powyższym zachowanie się na arenie międzynarodowej zarówno chrześcijańskich państw teokratycznych jak Watykan i państw opanowanych przez islamskich fundamentalistów, które zawierają taktyczne sojusze wbrew wysiłkom dyplomatycznym cywilizowanych państw liberalnego Zachodu dążących do eliminacji m. in. poddaństwa kobiet wobec mężczyzn, barbarzyńskich i okaleczających praktyk wobec kobiet afrykańskich (→ obrzezanie żeńskie) a czyniących wysiłki na rzecz zapewnienia prawa do bezpiecznej aborcji, rzetelnego wychowania seksualnego i dostępności środków antykoncepcyjnych i sztucznych technik wspomagających rozrodczość w krajach europejskich, w których ze względu na dominację Kościoła Katolickiego takie rozwiązania są blokowane. W związku z powyższym, część odpowiedzialności za krew, cierpienie, zubożenie życia o brak doznań erotycznych oraz przedwczesną śmierć osób żeńskich poddanych obrzezaniu wskutek spowolnienia walki społeczności międzynarodowej z obrzezaniem żeńskim spoczywa na rękach Kościoła Katolickiego, którego przedstawiciele w 1994 na Konferencji ONZ nt. Zaludnienia i Rozwoju w Kairze przegłosowali eliminację z. r. z dokumentu końcowego. Praktyczną konsekwencją przyjęcia i stosowania pojęcia z. r. w życiu społecznym i prawodawstwie jest uznanie → praw reprodukcyjnych i → praw seksualnych.

zewnątrzsterowny (człowiek) – patrz: → człowiek zewnątrzsterowny

zmysłowość – pojęcie oznaczające gotowość organizmu do postrzegania miłych i intensywnych doznań, delektowania się nimi i z nieuprawnionych powodów pojawiające się wyłącznie w reklamach adresowanych wyłącznie do → samic/kobiet, a nigdy do → samców/mężczyzn. Ten stan rzeczy jest w opinii NARP niedopuszczalny i stanowi przejaw ordynarnego seksizmu (ukryte założenie, że celem → samców/mężczyzn nie może być poszukiwanie ekscytujących doznań przyjemności).

zniewieścienie – określenie stosowane pejoratywnie i w celu nacechowania oraz drwiny wobec osób płci męskiej wykazujących cechy żeńskie według aktualnych i lokalnych wierzeń i przesądów społeczeństwa. Uderzający jest albo brak równie silnie i negatywnie działających analogicznych określeń wobec osób płci żeńskiej wykazujących cechy według aktualnych i lokalnych wierzeń i przesądów społeczeństwa przypisywane → samcom/mężczyznom (patrz: → chłopczyca), albo używanie podobnych co do treści semantycznej określeń jako wyraz podziwu (Ziuta to istny chłopak w spódnicy!), co wyraża akceptację dla życiowej sprawności i zaradności osoby płci żeńskiej również w dziedzinach życia ongiś zastrzeżonych dla → samców/mężczyzn. Gdyby istniała w tym zakresie symetria, spotkalibyśmy się z pojęciem zmężnienia (maskulinizacji) kobiet, i byłoby ono równie nieprzyjemne dla osoby nim obdarzonej, jak zarzut z. wobec osób płci męskiej.

związek partnerski – typ związku erotyczno-reprodukcyjnego, w którym członkowie uznają się za równych i w związku z tym przyznają sobie równe prawa i obowiązki. Oznacza to odejście od założeń → seksizmu głoszącego, że ze względu na „naturalne” różnice płci, członkowie związku mają realizować odmienne a usankcjonowane tradycją zadania (np. → samce/mężczyźni mają wyglądać prymitywnie i realizować się w pracy poza domem oraz działalności publicznej przynoszącej rodzinie prestiż i zapewniającej jej materialny byt, zaś → samice/kobiety mają wychowywać dzieci, utrzymywać dom i zaspokajać potrzeby erotyczne męża nie dbając zanadto o zaspokojenie własnych). NARP odnotowuje z zadowoleniem postęp, jaki dokonał się pod względem zrównywania statusu obu płci i wyrażający się np. w pojawieniu się nowej kategorii → samców/mężczyzn zajmujących się domem i dziećmi z równie dobrym skutkiem, jak → samice/kobiety i czerpiących z tego zadowolenie życiowe, → samców/mężczyzn metroseksualnych (patrz: → metroseksualność), jednak NARP zauważa wadliwość lub niedostatek partnerstwa w dobie współczesnej, skoro załamuje się ono w sferze ubioru i kosmetyki, gdzie w dalszym ciągu trwa → apartheid płciowy.