3Powrót (Teksty)

Z chmur

na

ziemię

Formalnie żałoba narodowa po katastrofie pod Smoleńskiem dobiegła końca w niedzielę 18.04, wraz z pogrzebem Marii i Lecha Kaczyńskich na Wawelu. Faktycznie jednak, dla wielu Polaków nastrój powagi i żalu został naruszony wcześniej. Bez dostępu do bogatszego pakietu kanałów telewizyjnych polegałem na TVP Info, i z niejakim opóźnieniem zauważyłem, że decyzja o pochowaniu prezydenckiej pary na Wawelu wzbudziła kontrowersje, i to bynajmniej nie tylko wśród anarchistycznych grupek wyrostków organizujących manifestacje, lecz wśród osób będących autorytetami w kraju ze względu na swoje ważne osiągnięcia w dziedzinach, w których pracują. Dopiero, gdy zajrzałem na internetową wersję Gazety Wyborczej, uświadomiłem sobie, że na fali szczerego żalu i współczucia na tle tragicznej śmierci prezydenta Kaczyńskiego i wszystkich innych ofiar tego lotu, wszyscy daliśmy się ograć PiS-owi i Kościołowi katolickiemu. Najwidoczniej, pomimo dojmującego smutku po śmierci brata, Jarosław Kaczyński nie stracił nic ze swych parametrów zwierzęcia politycznego, zdolnego do rozegrania na korzyść swej partii absolutnie wszelkich okoliczności. Oczywiście nie bez znaczenia jest też postawa nieujawnionych gremiów kościelnych: decyzja o pochówku na Wawelu zapadła tak chyłkiem jak dokonuje się wieszanie krzyży w państwowych instytucjach: nocą, bez najmniejszej debaty z kimkolwiek. Tak jak ewentualne usunięcie takiego znaku dominacji okrzyczane będzie histerycznie jako „atak na krzyż”, również przedłużanie dyskusji o braku zasług kwalifikujących Lecha Kaczyńskiego do miejsca wśród królów obróciłoby się przeciwko krytykom tego aktu. Tak więc złożenie zwłok prezydenta i małżonki na Wawelu nie zdążyło wzbudzić we mnie niesmaku, bo gdy zauważyłem niestosowność tej idei, obóz jej przeciwników zaprzestał polemik w tej sprawie, właśnie z uwagi na czas żałoby i potrzebę wyciszenia konfliktów. Trudno, PiS zdobył gola. Wokół tej sprawy zauważyłem pewien dodatkowy zgrzyt: w jednej z relacji toczących się na okrągło była rozmowa z jakimś przedstawicielem władz, chyba miejskich z Krakowa. I człowiek ten stwierdził, że wszelkie te protesty uliczne przeciwko umieszczeniu Kaczyńskich na Wawelu są „nielegalne”, albowiem ich organizatorzy winni byli zgłosić zamiar zwołania publicznego zgromadzenia na kilka dni wcześniej, a tego nie uczynili. Pięknie! Może w ogóle przed katastrofą takie zgłoszenie poczynić powinni, a wtedy władza łaskawie by się zgodziła i nawet policjantów zapewniła... Ciekawe, że wszystkie te spontaniczne zgromadzenia z paleniem zniczy, odmawianiem modlitw i śpiewaniem hymnu oraz religijnych pieśni (z reguły strasznie fałszywie!) mogły się odbyć BEZ ubiegania się ich organizatorów o zgodę władz w odpowiednim terminie przed ich planowanym czasem realizacji. A protest już nie! Intryguje mnie też, czy również wszyscy inni prezydenci dostaną ofertę spoczęcia w wawelskich kryptach – w końcu, w odróżnieniu od Lecha Kaczyńskiego, inni prezydenci RP faktycznie uczestniczyli w wielkich dla Polski wydarzeniach jak przykładowo przyjęcie nas do NATO i Unii Europejskiej (Kwaśniewski), wyprowadzenie z Polski wojsk radzieckich (Wałęsa), czy cicha współpraca prezydenta pochodzącego z komunistycznych elit władzy podczas demontażu komunistycznego państwa przez ekipę władzy zdominowaną przez Solidarność (Jaruzelski). No ale żaden z nich nie był aż tak kościelny, nieprawdaż? Może to jest klucz otwierający wawelskie wrota.

Ale niechaj wrócę do mojego subiektywnego kresu żałoby: była nim homilia, a właściwie: chamilia, jak stwierdziłem, w wykonaniu arcybiskupa metropolity wrocławskiego Mariana Gołębiewskiego (piątek, 16.04.2010, transmisja w lokalnym paśmie TVP-Info). Oprócz passusów absolutnie stosownych do okoliczności, były tam teksty zjadliwe pod adresem dawnych krytyków prezydenta Kaczyńskiego, którzy w obliczu jego śmierci okazywali żal, czyli „krokodyle łzy”. Najwidoczniej ten Pan Biskup nie potrafi sobie wyobrazić, że są ludzie, którzy wobec swego politycznego przeciwnika potrafią okazać żal, gdy ten leży w trumnie martwy, poturbowany i opalony pożarem z rozbitego samolotu. Widać, że biskup Gołębiewski nie rozumie, że przynajmniej dla niektórych, polityczny przeciwnik to nie wróg, lecz jedynie rywal w politycznej grze, i że pomimo okazywanej w medialnych polemikach wzajemnej agresji, możliwe jest być z rywalem na ty, a nawet iść z nim na wódkę, stąd i żal po jego śmierci może być prawdziwy. Biskup burzy się też, że oni: „za życia Lecha Kaczyńskiego nie powiedzieli o nim dobrego słowa i przyszyli mu łatkę zaściankowości i obskurantyzmu”. Nie przesadzajmy: tragiczna śmierć prezydenta nie zmienia oceny jego linii politycznej i prezydentury: prezydent Kaczyński faktycznie ośmieszał Polskę zaściankowymi wypowiedziami i działaniami. Przykładowo nie rozumiał on nigdy, że państwo jest wspólnotą polityczną WSZYSTKICH OBYWATELI RP, więc ustawodawstwo tego kraju musi uwzględniać także inne światopoglądy i systemy wartości niż katolicki, który bynajmniej nie stanowi pakietu wartości ogólnoludzkich – pamiętam, że podpisywałem szereg petycji w sprawie jego absurdalnych wypowiedzi, np. „Nikt nie będzie w Polsce przyjmował do wiadomości, że w szkołach nie wolno wieszać krzyży, nie ma na co liczyć. Być może gdzie indziej tak, ale w Polsce – NIE!” o jedynie chrześcijańskim systemie wartości narodu polskiego i nierealności nadziei na rozdział państwa od kościoła, czym okrasił jedno z przemówień na 11 listopada. A o jego bredniach na temat „promocji homoseksualizmu”, podkopywania podstaw „naszej” cywilizacji przez dążenia homoseksualistów do prawnego rejestrowania związków partnerskich (które również heteroseksualistom bywają przydatne) i zakazywaniu parad i demonstracji, usprawiedliwianym obroną „moralności publicznej”, gdy Lech Kaczyński był prezydentem Warszawy, to długo by można opowiadać. Tylko przez wzgląd na majestat śmierci oponenci prezydenta Kaczyńskiego postanowili raczej siedzieć cicho, lecz jak inaczej nazwać takie poglądy niż właśnie obskurantyzmem? Okazuje się jednak, że druga strona wykorzystuje tę taktowną ciszę do kontrataku – posłuchajmy jeszcze takiego słowa wrocławskiego arcybiskupa: „Po tej tragedii marzy mi się polityka wolna od chorobliwej agresji i zaciekłości”. Tylko kto tę „chorobliwą agresję i zaciekłość” praktykował? Kto wyciągał haki na politycznych przeciwników, fragmentaryczne ubeckie papiery wygrzebane z archiwów IPN, kto podważał polskość i odsądzał od patriotycznych motywów członków innych partii? Kto od dawna uprawia obraźliwą demagogię, nazywając zwolenników zmiany polityki karnej „frontem ochrony przestępców”? A kto słownie piętnuje jako „cywilizację śmierci” zwolenników zmiany obłędnej ustawy antyaborcyjnej lub chociażby domaga się jej wykonywania, albo zabiega o wprowadzenie dobrowolnej eutanazji? Jeśli biskup Gołębiewski pragnie zmian w kulturze dyskursu politycznego w Polsce, to niech zacznie od własnej instytucji i jej politycznych reprezentantów w rodzaju PiS i LPR. Niech też pouczy p. Rydzyka odnośnie retoryki nienawiści, jaką stosuje na okrągło, a przy okazji także odnośnie poprawnej polszczyzny. W homilii tej było jeszcze coś: otóż arcybiskup Gołębiewski pozwolił sobie postawić wszystkie krwawe dyktatury XX wieku w jednym szeregu i stwierdzić, że są one rezultatem „odrzucenia Boga” czy traktowania go „tak, jakby nie istniał”, co w jego mniemaniu prostą drogą prowadzi do zbrodni. To trzeba w końcu nazwać kościelnym kłamstwem i chamstwem. Panie Biskupie! Ja żyję „tak jakby (pańskiego) Boga nie było” i jestem jak najbardziej W PORZĄDKU! Być może popełniam jedną niegodziwość: jem mięso i korzystam z osiągnięć nauk medycznych, które dokonano zadając cierpienie zwierzętom. Ale to, zdaje się, Panu ani pańskiemu Bogu nie przeszkadza, czyż nie? Dlatego, do cholery, proszę ludzi nie obrażać, zwłaszcza publicznie, na placu pełnym ludzi przybyłych wspólnie przeżyć smutny moment, z orkiestrą i chórem wykonującymi doniosłą muzykę w rodzaju Requiem Mozarta. Taka mowa kłamstwa i judzenia nie licuje ani z oprawą żałobnego nabożeństwa, ani z nastrojami ludzi przeżywających tragiczną stratę. Radzę pouczyć się historii i dowiedzieć się o dyktaturach z Ameryki Łacińskiej, które torturowały i „znikały” ludzi, z Bogiem na ustach i asystą księży na ceremoniach. Wtedy było nawet paru kapłanów sprawiedliwych – oni też „znikali”.

Widoczne są też wysiłki na rzecz stworzenia mitu prezydenta Lecha Kaczyńskiego jako niemal jedynego prawdziwego patrioty, co z jednej strony ma stanowić uzasadnienie pochowania go na Wawelu, a z drugiej ma być młotem na politycznych przeciwników PiS. Również jego śmierć w lotniczej katastrofie przedstawiana jest jako męczeństwo na rzecz prawdy historycznej lub bohaterstwo. Nie dajmy się zwariować: śmierć w wypadku samolotu jest co najwyżej nieszczęśliwym zbiegiem okoliczności. Nie zapominajmy, że były tam jeszcze 94 inne osoby, także z innych partii, i samolot, na pokładzie którego wszyscy się znaleźli, po prostu okazał się śmiertelną pułapką. Chcę wierzyć, że wyjazd Lecha Kaczyńskiego do Katynia nie był wyłącznie realizacją ambicjonalnego dążenia, by parę dni po ceremoniach z udziałem premiera Tuska, mieć własną. Staram się wierzyć, że u podstaw tej śmiertelnej wycieczki leżała szczera potrzeba złożenia hołdu ofiarom Katynia. Mogę uznać, że Lech Kaczyński zginął szczególnie tragicznie, bo w czasie spełniania swej publicznej funkcji, za co należy mu się pewna doza szacunku. Ale NIE jest on z tego powodu bohaterem: nie jechał na potyczkę z wrogiem, nie stawiał świadomie na szali żadnych swych osobistych dóbr, które mógłby utracić w ramach represji następujących po jakimś otwartym akcie nieposłuszeństwa wobec autorytarnej władzy, nie zginął też ZA prawdę, bo nie leciał ją udowadniać poprzez zgliszcza samolotu i popalone ciała jego pasażerów. Prawda o Katyniu jest już znana, faktem jest, że katastrofa ściągnęła trochę międzynarodowego zainteresowania, i że w ramach przyjacielskich gestów ze strony władz Rosji, film Andrzeja Wajdy o tej zbrodni sprzed 70 lat został powtórnie pokazany w kanale o większej oglądalności niż początkowo. Jednak nie znaczy to nic odnośnie bohaterstwa czy męczeństwa Lecha Kaczyńskiego: brakuje intencjonalności aktu, a gdyby faktycznie istniał zamysł wzmocnienia prawdy o zbrodni katyńskiej poprzez rozbicie samolotu pod Smoleńskiem, byłby to obłęd i zbrodnia. Skądinąd należy nam się wyjaśnienie ewentualnego wpływu Lecha Kaczyńskiego i urzędników jego kancelarii na przebieg lotu i zaplanowanie transportu na uroczystość; pamiętamy jego zachowanie się podczas lotu do Gruzji. Przestrzegam więc nawiedzonych mistyków przed doszukiwaniem się „sensu” tej katastrofy, a w szczególności przed brednią, że „potrzebna” była kolejna „ofiara” dla zwycięstwa prawdy. O wiele lepiej byłoby nawet za kilka milionów dolarów wykupić płatne ogłoszenia w światowej prasie, niż krwią i nieodwracalną stratą ludzką kupić kilka dni uwagi mediów w czasie najwyższej oglądalności. Dlatego tworzenie mitu prezydenta Kaczyńskiego jest nadzwyczaj szkodliwe – cóż będzie, gdyby okazało się, że wywierał on presję na pilotów, by za wszelką cenę lądowali we mgle, oni ulegli, i ta cena została zapłacona? Czy taka prawda niepasująca do bohaterskiego wizerunku zostanie zamieciona pod dywan, a jedynymi winnymi katastrofy okażą się piloci? No nie, polscy piloci też muszą być w porzo. Pozostaje więc spisek Ruskich... Aha, jeśli brnąć w mistykę, to na całego. Może ten cały islandzki wulkan to nic innego jak prychnięcie wawelskiego smoka na wieść, kogo w jego grodzie chować będą? I nie dajmy się ogłupić na litość: PiS nawet po stracie swych prominentnych członków pozostaje partią szkodliwą, o złym programie politycznym i dość nienawistnych charakterach jego działaczy i zwolenników, i pod żadnym pozorem nie należy nań głosować. Wątek ten trzeba rozwinąć.

Przy okazji katastrofy Kościół miał istny festiwal swego pogrzebowego ceremoniału – pomimo marginalnego uczestnictwa duchownych innych religii i obrządków chrześcijańskich pozostaje silne wrażenie katolickiego monopolu na te rzeczy. Nasłuchaliśmy się tych formuł w dawce wystarczającej na dziesięciolecie całe, i to za każdym razem w wersji najbardziej rozbudowanej, dla wielkich tego świata. Zauważalna jest technologia działania tych formuł: nawet najbardziej absurdalne myśli zaczynają zapadać w psychikę przez powtarzanie po wielekroć w kontekście sytuacyjnym, gdzie jedna strona mówi i śpiewa, a druga słucha lub odśpiewuje rytualne odpowiedzi, a poza tym usta mając zamknięte, choć wewnętrznie może burzyć się na zawartą w tych liturgicznych kawałkach treść. Na tym mechanizmie bazuje chyba religia w ogóle – gdyby nie ciągłe powtarzanie i wpływ dekoracji na uczucia, nader często zwyciężałby trzeźwy krytycyzm wobec indoktrynującego przekazu. Tak więc nikt nawet nie bąknął, że nazywanie Boga miłosiernym i dawcą życia jest niestosowne nad popalonymi ciałami tych, którym akurat to życie brutalnie odebrał (to skrót myślowy, lecz wszechmogący odpowiada za wszystko, włącznie z błędami pilotów). Niektórzy nawiedzeni kaznodzieje podnosili jeszcze okoliczność, że w kalendarzu obok dnia katastrofy jest święto bożego miłosierdzia – na trzeźwy rozum to czysty sarkazm, ale rozmodleni na amen uczestnicy uroczystości jakoś tego nie zauważali, wodzeni przez po aktorsku podawane słowo kaznodziejów. Katastrofa w Smoleńsku jako akt miłosiernego Boga, albo jako akt miłosierdzia? Zastanówmy się: jeśli Bóg w aktach osobowych każdej z ofiar katastrofy miał projekt alternatywnej śmierci, i każda byłaby obciążona długotrwałym cierpieniem, to kilka sekund trwogi, a potem brutalne i wyniszczające uderzenie o grunt i elementy rozpadającego się samolotu, wraz z natychmiastowym pożarem, może i jest lepszą opcją. Tyle że, skąd pewność, że ofiary katastrofy smoleńskiej straciły przytomność lub życie przed objęciem ich przez pożar? Pewną nadzieję może dawać amatorskie video nakręcone telefonem przez pierwszych ludzi na miejscu tragedii – istotnie, panuje tam głucha cisza, co daje nadzieję, że nikt świadomie się nie palił. Aha, słychać było coś jakby strzały z broni palnej, i co oczywiście świadczy o spisku Ruskich – że na pewno dobijali ofiary, jak to u nich – strzałem w tył głowy (w końcu to Katyń, nieprawdaż?). Ale na mój prosty chłopski rozum, jak już coś tam strzelało, to raczej amunicja z pistoletów funkcjonariuszy Biura Ochrony Rządu – jako ochrona prezydenta z gazem pieprzowym tam przecież nie lecieli. Może się nie znam, ale wydaje mi się, że ładunek prochowy w łusce pocisku spala się, i to wybuchowo, gdy obejmie go ogień. Poza tym różne rzeczy mogą się spalać z trzaskiem. Wracając do (non)sensu modlitwy, to ciekawe, o co w tym chodzi. Bo lud spontanicznie zgromadził się pod pałacem prezydenckim w Warszawie i w innych miastach na głównych placach, i modlił się „za” dusze poległych w katastrofie. Co to w ogóle ma znaczyć? Jeśli uważamy, że zmarli byli wspaniali, to zapewne i Bóg będzie miał do nich pozytywne nastawienie na sądzie ostatecznym, zwłaszcza gdy podobno jest miłosierny. Jeśli jednak byli oni nikczemnikami zasługującymi na potępienie, to czy wstawiennictwo modlitewne miałoby mieć jakiekolwiek znaczenie? To tak, jakbyśmy zakładali, że ci, których stać na dobrych adwokatów powinni wygrywać swe procesy, a biedacy bez adwokata – niekoniecznie. Stąd również na bożym sądzie jacyś grzeszni samotnicy zapomniani i żyjący na uboczu, byliby pozostawieni samym sobie, a Bóg najwidoczniej sam z siebie nie poczuwałby się do potrzeby wyrównywania ich szans na tym obszarze (choć w niedoskonałych, ludzkich, sądach jest instytucja adwokata z urzędu). Bez wódki nie razbieriosz, a i z wódką niekoniecznie. No ale może sens modlitwy polega na bezmyślnym odmawianiu nic sensownego nieznaczących formuł, po to, by zadławić i ukryć przed świadomością poczucie uzasadnionej rozpaczy? Czyli taki antydepresant z czasów przedfarmakologicznych?

Pogrzeb był królewski ze względu na rozmach i ceremoniał, lecz nie zgromadził wszystkich głów państw tak, jak spodziewaliśmy się. Pojawiła się przeszkoda: w Islandii wybuchł wulkan o dziwnej nazwie i rozproszył w górnych warstwach atmosfery chmurę pyłu. Wkrótce większość krajów półkuli północnej zamknęła swoje przestrzenie powietrzne i ruch lotniczy zamarł. U nas taki ważny pogrzeb, dyplomatyczne zapowiedzi przybycia najwyższych polityków największych i zaprzyjaźnionych z nami krajów, a tu powszechny zakaz lotów! I okazało się, że pomimo wstrzymywania odwołań swojego przybycia do ostatniej chwili, najważniejsi politycy świata nie przybyli! Może mieli „lękliwych” pilotów, którzy nie odważyli się lecieć wbrew zaleceniom i brakowi pozwolenia ze strony służb naziemnych, i byłaby to ważna pośmiertna lekcja pokory dla zmarłego prezydenta Polski (który oczywiście z nieba obserwuje)? A może, gdyby bardzo chcieli, dałoby się okrężną drogą i kombinowanymi środkami transportu do Krakowa jakoś przybyć, tyle że pretekst się trafił jak znalazł, a świadomość kontrowersyjności pogrzebu na Wawelu na gruncie polskim pomogła zrezygnować z osobistego udziału? O tym, że przylecieć dało się, świadczy prezydent Gruzji Micheil Saakaszwili, lecący okrężną drogą przez 5 krajów i przybyły na koniec pogrzebu. W każdym razie stawił się prezydent Rosji, i to bynajmniej nie pociągiem czy helikopterem, lecz swoim Iłem-96 – i to on de facto okazał się jedynym naprawdę ważnym politykiem z wielkiego kraju na tej uroczystości. Nastojaszczyj drug, Miedwiediew! Ale w oczach polskich paranoików to oczywiście część perfidnego spisku Ruskich – teraz udają dobrych i przejętych. Jak to oni... Wracając do trzeźwych klimatów: na koniec tego wątku pochwalę zrównoważoną i godną homilię kardynała Dziwisza – obyło się bez połajanek, a za to ze stosownymi (abstrahując od ściśle religijnych motywów) słowami zarówno dla polskich żałobników jak i zagranicznych gości. Nie wykluczam, że fragmenty o potrzebie pojednania polsko-rosyjskiego mogą, poprzez obecność rosyjskiego prezydenta, przynieść jakiś przyszły owoc.

Czas wreszcie zastanowić się nad samą katastrofą. Pod względem trajektorii w ostatniej fazie lotu została poznana już dość dobrze. Samolot po niedawnym remoncie był sprawny, działał do ostatniej chwili. W gęstej mgle polscy piloci wbrew sugestiom wieży w Smoleńsku zdecydowali się podejść do lądowania, po uprzednim czterokrotnym okrążeniu lotniska w połączeniu z wytracaniem wysokości. Jednakowoż po zakończeniu spiralnego obniżania lotu znaleźli się na zbyt małej wysokości (minimalnie 2,5 m!) i zaczęli kosić drzewa. Zorientowawszy się co do tego faktu rozpoczęli wznoszenie samolotu i zwiększanie ciągu silników (co następuje z pewnym opóźnieniem), lecz zanim zdołali wznieść się na bezpieczną wysokość, było już za późno: pewne grubsze drzewo zostało ścięte lewym skrzydłem, z którego kawał odpadł. Samolot w tym czasie odzyskiwał już wysokość, lecz uszkodzone skrzydło ciągnęło w dół, i wysiłki na rzecz ustabilizowania lotu nie powiodły się. Pokonując jeszcze kilkaset metrów odległości, samolot przewracał się na lewe skrzydło i ostatecznie spadł z wysokości ok. 15 m, zahaczając nim o grunt, co doprowadziło do wbicia się kadłuba w ziemię. Katastrofa dokonała się w możliwie najgorszy sposób: kadłub uderzył w ziemię niemal prostopadle, doznając siły wygenerowanej przez skrzydło zaczepiające ziemię i wytracając całą swą prędkość w miejscu. Jako czytelnik różnych relacji o lotniczych katastrofach i widz serii filmów na ich temat prezentowanych przez kanał National Geographic, śmiem twierdzić, że gdyby polscy piloci wcześniej zdali sobie sprawę, że ich samolot jest nie do uratowania w całości, działając nieco wbrew prostemu instynktowi samozachowawczemu, mieli jeszcze szansę na objęcie pewnej kontroli nad przebiegiem wypadku. Otóż w momencie wyczuwalnego uderzenia w to grubsze drzewo mogli, a może powinni byli, zrezygnować z podnoszenia samolotu i odzyskiwania prędkości, a w zamian dokonać lądowania awaryjnego w tych chaszczach, w których już się znaleźli. Gdy samolot był jeszcze na wysokości 4-5 m, nawet brutalne sprowadzenie go na ziemię nie musiało być aż tak katastrofalne: jeszcze nie obracał się wokół swej osi podwoziem w górę, i po uderzeniu doszłoby zapewne do urwania podwozi, przy czym już trochę zostałby wyhamowany, lecz kadłub wciąż poruszałby się do przodu, sunąc po gruncie i odbijając się odeń. Gdyby tylko na drodze kadłuba nie było bardzo twardych drzew ani budynków, które weszłyby do środka, masakrując załogę i pasażerów, kadłub w końcu by się zatrzymał, w całości lub w kawałkach. Na pewno podczas kontaktu z ziemią i drzewami po bokach skrzydła ulegałyby dalszym uszkodzeniom lub odpadłyby, ogon i położone z tyłu silniki zapewne też oddzieliłyby się podczas twardego kontaktu z ziemią, a dzięki temu pożar z rozlanego paliwa dotarłby do kadłuba z choćby kilkusekundowym opóźnieniem, co pozwoliłoby części pasażerów z lekkimi obrażeniami uciec. Jeśli na miejscu szybko pojawiłaby się straż pożarna, w trakcie jej walki z czasem może dałoby się wyprowadzić lub wynieść jeszcze kilkoro pasażerów, tym bardziej, że utraciwszy boczne zbiorniki paliwa wraz z wcześniej odpadłymi skrzydłami, wrak samolotu być może mniej intensywnie paliłby się w rejonie kadłuba (choć pod kadłubem często znajduje się centralny zbiornik – nie wiem, czy w T-154M też). Niestety, trudno oczekiwać tak adekwatnej reakcji od pilotów dysponujących zaledwie kilku sekundami na decyzje i działania oraz nieznającymi rozmiaru wszystkich uszkodzeń doznanych przez samolot – wysnuwanie takich wniosków przychodzi łatwo, gdy się nie jest samemu w sytuacji awaryjnej. Jest też dodatkowe obciążenie psychiczne: trudno pogodzić się, że prowadząc najważniejszy samolot w kraju trzeba go rozwalić, żeby uratować choćby część pasażerów. Reakcja pilotów na niespodziewaną bliskość ziemi jest jednak zaledwie ostatnim ogniwem zdarzeń prowadzących do katastrofy. Faktycznie zaczęła się ona dużo wcześniej. Idąc wstecz, trafiamy na ważniejszą zagadkę: dlaczego doświadczeni piloci sprowadzili samolot tak nisko? W końcu wysokościomierze działają mimo mgły, a na podejścia do lądowania samoloty posiadają dokładny, radarowy wysokościomierz, pozwalający posadzić łagodnie na ziemi samolot, w którym piloci siedzą na wysokości co najmniej pierwszego piętra i nie widzą gruntu pod nogami. Pojawia się więc zagadka: czy wysokościomierz podawał złe wskazania (teoria jaru, który zakłócił wskazania), czy też może piloci z premedytacją tak nisko prowadzili samolot, licząc, że znajdą się nad pasem i przez cienką już warstwę mgły go dostrzegą? By wtedy, po mistrzowsku i z ułańską fantazją, dokonać przyziemienia? A przypadkiem, o który we mgle nietrudno, znaleźli się kilometr od pasa, w strefie anten radiolatarni, linii energetycznych i z rzadka rosnących drzewek. Rozważając sprawę dalej, nie możemy pominąć samego faktu, że w tych warunkach piloci w ogóle zdecydowali się lądować, skoro prymitywne wyposażenie powojskowego lotniska w Smoleńsku nie obejmuje ILS, czyli systemu wspomagającego lądowanie wg przyrządów, co powoduje, że dopuszczalne na takim lotnisku jest wyłącznie lądowanie z widocznością. Skąd zatem determinacja u pilotów, by lądować za wszelką cenę, którą zapłacono co do grosza? I tu dochodzimy do punktu, w którym pomogą nam zapisy z czarnych skrzynek, o ile nie zostaną utajnione (w końcu drażliwe rozmowy w kokpicie zawsze można zinterpretować jako intymne, nieprawdaż? Rząd PO nie ma osobistego interesu w utajnieniu ewentualnych nacisków na pilotów, lecz w obliczu kampanii prezydenckiej może się po prostu bać, że zostanie przez PiS okrzyczany jako oszczerca wobec niemal Santo Subito zmarłego prezydenta). Moglibyśmy bowiem usłyszeć, jak ktoś wchodzi do kokpitu i mówi coś o lądowaniu i zwierzchnictwie nad armią w osobie prezydenta – tak jak już było podczas niedoszłego lotu do Tbilisi, gdzie jednak pilot i jego dowódcy postawili na swoim, czyli trzymali się procedur, pomimo nagonki po locie ze strony kancelarii prezydenta Kaczyńskiego. Zostali nazwani pilotami „lękliwymi”. Czyżby tym razem piloci byli już „odważni” jak należy? A może w ogóle nikt do kokpitu nie wchodził, a piloci po prostu wiedzieli, że los uczestnictwa prezydenta RP w ważnej dlań uroczystości spoczywa w ich rękach, bo jej początek zaplanowany był na godz. 11 czasu moskiewskiego, czyli 9 czasu polskiego, zatem samolot przybyły w rejon lotniska smoleńskiego ok. 8.30 powinien momentalnie lądować, a przez samo krążenie nad zamglonym lotniskiem już stracił ok. 20 minut, a przecież na ziemi wszyscy ważni pasażerowie jeszcze musieli przesiąść się do przygotowanych autobusów i przejechać kilkanaście km do katyńskiego lasu? Ktoś układający plan podróży i uroczystości najwidoczniej zupełnie nie wziął pod uwagę, że lądowanie może się nie udać za pierwszym razem albo w ogóle na zaplanowanym lotnisku, gdyż nie umieścił w planie praktycznie żadnej rezerwy czasowej na ewentualny dojazd polskiej delegacji z innego lotniska. Gdyby samolot odleciał np. na inne lotnisko w odległości 1 godziny jazdy autobusem, to przygotowany tabor musiałby jechać tam i z powrotem, ergo impreza na cmentarzu opóźniłaby się o jakieś 2,5-3 godzin. Być może należało ów lot zaplanować właśnie te 2-3 godziny wcześniej, albo dokonać wylotu wieczorem poprzedniego dnia, nawet ponosząc koszty noclegu, lecz i tak wyszłoby taniej niż w ten sposób. Najwidoczniej ktoś pomyślał, że lepiej na uroczystość nie przybyć wcale niż się spóźnić, i to akurat dało się łatwo osiągnąć. Tak więc nie wykluczam, że nikt nawet nie szedł do kokpitu z ultymatywnym tekstem nakazującym lądowanie – piloci mogli sami czuć tę presję znając program dnia, i mogli się spodziewać, że w razie udanego lądowania zostaną pochwaleni albo podani do odznaczenia. Minister Klich odznaczył pilota, który postawił się prezydentowi i zastosował się do obowiązujących go procedur i rozkazów. Pilot-kozak, z kolei spodobałby się Pierwszemu Pasażerowi RP i też być może jakieś wyróżnienie zarobiłby, choć za taki numer, nawet uwieńczony sukcesem, u cywilnego przewoźnika lotniczego traci się pracę. Tam bowiem wozi się zwykłych ludzi, a w razie ich obrażeń i utraty życia – płaci milionowe odszkodowania, które niejedną lotniczą firmę wepchnęły już w bankructwo. W Tupolewie nr 101 reguły te nie obowiązywały, pomimo że wiózł najważniejszych ludzi w państwie. A może właśnie DLATEGO? Już samo niezastosowanie się do sugestii rezygnacji z lądowania ze strony wieży kontrolnej jest kuriozalne, choć podobno w przypadku samolotu rządowego dopuszczalne. Wspomnijmy też relacje polskich dziennikarzy wcześniej przybyłych na smoleńskie lotnisko, którzy widzieli dwukrotną, dramatyczną i przerwaną próbę lądowania na tym lotnisku rosyjskiego samolotu transportowego IŁ-86, który na tę samą imprezę wiózł ochroniarzy prezydenta Miedwiediewa, i którego pilot jakoś nie ucierpiał na honorze, będąc zmuszonym odlecieć z powrotem, co oznaczało, że ze strony rosyjskiej też będzie opóźnienie obchodów rocznicy katyńskiej zbrodni, gdyż prezydent Rosji na pewno nie pójdzie na uroczystość bez ochrony. Tak więc straciliśmy 96 istnień ludzkich, a i samolotu świeżo wyremontowanego za kilkadziesiąt milionów PLN szkoda – Tupolew 154M nie jest konstrukcją nieudaną, tylko na obecne warunki trochę przestarzałą. No i drzewek pod Smoleńskiem szkoda też.

Tu wkrótce opiszę niesmak na tle programu J. Pospieszalskiego, artykułu B. Wildsteina i wiersza J. M. Rymkiewicza

18.04.2010

Antyfacet RP